Holelitijaza i upala žučne kese

Žučni kamenci predstavljaju relativno čest poremećaj, što dokazuje podatak da oko 10% ukupne populacije ima žučne kamence. Kamenci žučnog trakta spadaju u skupinu bolesti koje češće napadaju ženski dio populacije; kod žena se dokazuju čak 4 puta češće. 

Kamenci su češće prisutni u žučnom mjehuru nego u žučnim putovima. Kada su prisutni u žučnim putovima, predstavljaju najčešći uzrok ekstrahepatičke opstruktivne žutice, a mogu izazvati potencijalno smrtonosne infekcije (kolangitis), pankreatitis ili kroničnu bolest jetre. Uzrok:Kamencice stvara zucna kesa, kruskoliki organ koji se nalazi ispod jetre sa desne strane abdomena. Zucna kesa stvara zuc koja se izliva u creva i omogucava varenje hrane. Zuc se sastoji od supstanci zvanih zucne soli koje se mogu uporediti sa prirodnim deterdzentima koji rastvaraju masnoce koje unesemo hranom. U trenutku kada hrana prelazi iz zeluca u duodenum i dalje u creva, zuc se iz zucne kese izliva u zucne puteve.

Zuc pomaze eliminaciju viska holesterola  iz organizma. Jetra izlucuje holesterol u zuc i dalje kroz digestivni sistem. Po mnogima su tri stanja neophodna da bi doslo do stvaranja zucnih kamenaca:

1.  Zuc postaje prezasicena holesterolom koga tada ima mnogo vise nego sto zucne soli mogu da rastvor;

2.  Poremecaj ravnoteze izmedju proteina i drugih sastojaka zuci dovodi do toga da holesterol pocne da kristalizira;

3. Zucna kesa se ne kontrahuje dovoljno jako tako da se ne prazni u potpunosti.

Etiologja: Prema izgledu i kemijskoj strukturi žučne kamence dijelimo u dvije osnovne skupine: kolesterolski i pigmentni kamenci.

Većina žučnih kamenaca, njih oko 80% spada u skupinu kolesterolskih kamenaca, a oni se opet dijele na čiste kolesterolske kamence, koji su obično veći i solitarni, i na miješane kamence koji su obično usitnjeni.

Pigmentni kamenci kod naših bolesnika spadaju u tzv. zapadni tip pigmentnih kamenaca, a obično su malih dimenzija, crnog izgleda poput ugljena. Ovaj oblika kamenaca prisutan je uz kroničnu hemolizu, alkoholnu cirozu, kroničnu infekciju bilijarnog trakta i starenje. Drugi oblik pigmentiranih kamenca predstavljaju kamenci orijentalnog tipa koji su smeđe boje. Uglavnom je prisutan u ruralnim sredinama Azije. Potonji tip se rijetko susreće kod nas.

Klinička slika:Oko 50% kamenaca ne izaziva nikakve simptome.To su tzv mirni kamenc.

Solitarni kamenci imaju najčešće ovakvu mirnu kliničku sliku ukoliko ne dođe do komplikacija.Drugih 50% čine tzv.Ativni kamenci koji izazivaju veoma karakteristične tegobe pri svom pomjeranju.Pomjeranje kamenaca ka vratu žučne kese i ulazak u holedohus izazivaju pored komplikacija kao što su hidropus žučne kese i opstruktivni ikterus.Glavnu karakteristiku čine bilijarne kolike tj.napadi bolova koji započinju pod desnim rebarnim lukom, šire se duž interkostalnih nerava desnom stranom pod desnu plećku.Traju i po nekoliko sati i popuštaju tek poslije inekcije spazmolitika.Često su praćeni povišenom temperaturom i leukocitozom, pojavljivanje tamne mokraće i aholične stolice.Ubrzo posle toga bolovi popuštaju a na koži se pojavljuje žutica.Žutica je holestaznog tipa ali je opstrukcija kod kalkuloze često nekompletna.

Dijagnoza kamenca:

Na kamence žučnog sustava uvijek se posumnja na temelju anamneze i kliničke slike opisane u daljnjem tekstu.

Od specifičnih pretraga u obzir odlazi nativna RTG snimka abdomena koja će prokazati kamence u otprilike 20-tak% bolesnika kod kojih u kamencima postoji dovoljna količina kalcija.

Međutim, danas je metoda izbora dijagnosticiranja pretraga ultrazvukom. Ovom metodom moguće je otkriti vrlo male kamence, već od promjera od 2 mm. Pregled je uspješniji u žučnom mjehuru, u usporedbi sa pretragom žučnih vodova.

Od ostalih metoda koje se rjeđe primjenjuju treba spomenuti peroralnu kolecistografiju, intravensku biligrafiju, scintigrafiju žučnih vodova, perkutanu transhepatičku kolangiografiju te endoskopsku retrogradnu kolangiopankreatografiju (ERCP).

Liječenje:

Hirurška terapija je dugo vremena bila prvi izbor uz terapiji žučnih kamenaca. Danas međutim, sve više mjesta ustupa novim terapijskim metodama.
Indikaciju za hirurški postupak predstavlja žučni kamenac koji daje simptome, kliničke komplikacije kamenca, kao i prisutnost kamenaca u velikom žučnom vodu (u kojeg se ulijeva žuč i iz jetre, gdje se stvara nova žuč, i iz žučnog mjehura, gdje je pohranjena rezerva žuči).
Oko operiranja "mirnih" kamenaca koji ne pokazuju nikakve kliničke simptome postoje trajna neslaganja. Ipak, postoje stanja kada su prisutni rizici koji mogu uroditi vjerojatnim komplikacija i tada je indicirano izvesti kirurški zahvat. U rizičnu skupinu spadaju dijabetičari skloni sepsama, zatim tzv. porculanski žučni mjehur zbog rizika razvijanja karcinoma i kod prisutnosti kamenaca većih od 2.5 cm u promjeru jer se pokazalo da češće izazivaju upale.Osobe mlađe od 50 godina koje ne pokazuju nikakve simptome bolesti, niti spadaju u neku od prije navedenih rizičnih skupina nije potrebno preventivno operirati.

Kada hirurška terapija nije moguća ili je visoko rizična, kamenac se može odstraniti endoskopskim tehnikama.

                 

Zapaljenska oboljenja žučne kese i žučnih kanala

Zapaljenska oboljenja žučne kese dijele se po kliničkom toku na akutna i hronična a i jedna i druga predstavljaju zapaljenje žučne kese samo u prisustvu ili u odsustvu kalkulusa.

Etiologija:u nastanku ovog zapaljenja sudjeluju razne septikemije, pri čemu je najčešći tifus.

Uglavnom se više pojavljuje hronični tifus za razliku od akutnog koji je dosta rijeđi.

Klinička slika:u bolesnika sa zapaljenskim oboljenjem žučne kese  pod uslovom da nema prisutnih kamenaca sastoji se u osjećaju bola pod desnim rebarnim lukom, dosta neodređenog karaktera.Sa bilijarnom kolikom kod kamenaca ovaj bol ima zajedničko samo lokalizaciju kao i provokaciju od strane masnije hrane a razlikuju ga od kolike intezitet i kvalitet bola.U toku hroničnogholecistisa nema temperature niti drugih labaratorijskih znakova vezanih za zapaljenski sindrom, kao što su ubrzana sedimentacija eritrocita, leukocitoza i dr.Ovo se često događa u zapaljenskom obliku bez kalkuloze.

Liječenje:koje je u slučaju odsustva kalkulusa isključivo internističko, satoji se u regulisanju higijensko-dijetskog režima koji mora iz ishrane da isključi:svinjusku mast, svinjsko meso, žumance od jajeta itd.Pored ovih higijensko-dijetskih režima u slučaju febrilnosti potrebno je bolesnika smjestiti u postelju i primejeniti antibiotičku terapiju.U svim hroničnim i akutnim zapaljenjskim oboljenjima žučne kese potrebno je obratiti pažnju na crijevni motilitet i crijevnu pasažu zbog staze materija i prodora bakterija iz kolona u gornje dijelove digestivnog trakta.

U zapaljenska oboljenja izvodnih žučnih kanalaubrajaju se:oditisi i papilitisi, zapaljenja holedohusa, postoperativne stenoze.