četvrtak, 25. travnja 2013.

Dijagnostičke metode kod bolesti probavnog sistema

Uvod
Pretrage probavnog sistema uključuju endoskope (fiberendoskopske cijevi koje doktori koriste za promatranje unutarnjih struktura i za dobivanje uzoraka tkiva iz unutrašnjosti tijela), Rtg, UZ, radioaktivne tvari i hemijska mjerenja. Te pretrage mogu pomoći u dijagnosticiranju, određivanju mjesta, a katkada i liječenju bolesti. Neke pretrage zahtijevaju da se probavni sistem očisti od stolice (fecesa), neke 8-12-satno gladovanje, a preostale uopće ne zahtijevaju bilo kakvu pripremu.


Prvi koraci u dijagnosticiranju problema su uvijek anamneza i fizikalni pregled. Međutim, simptomi probavnih smetnji često su nejasni pa doktori imaju poteškoća da tačno odrede što nije u redu. Osim toga psihički poremećaji kao što su tjeskoba i depresija mogu zahvatiti probavni sistem i doprinositi simptomima.

Prilikom fizikalnog pregleda osobe sa probavnim simptomima doktori ispituju stomak (trbuh), anus i rektum. Stetoskopom slušaju neuobičajene zvukove, traže nakupine i povećane organe, određuju je li koje područje osjetljivo na pritisak, pregledavaju anus i rektum prstom na koji je navučena rukavica i uzimaju mali uzorak stolice za pregled na sakriveno (okultno) krvarenje. Kod žena, pregled zdjelice često pomaže u razlikovanju probavnih problema od ginekoloških.

Doktor preporučuje odgovarajuće pretrage temeljene na postojećoj smetnji i mjestu smetnje.

PREGLED JEDNJAKA

Pretrage barijem, pri kojima bolesnik guta barij, često se izvode na jednjaku. Za takvo ispitivanje (zvano gutanje barijeve kaše), doktori nastoje koristiti fluoroskopiju, trajnu rendgensku tehniku koja omogućuje promatranje ili slikanje kako barij prolazi kroz jednjak. Fluoroskopija omogućuje doktoru da vidi stezanja jednjaka i bilo koju anatomsku manu kao što su suženja ili rane. Često se ti prikazi zabilježe na filmu ili video traci.

Osim tekućeg barija bolesnik može dobiti hranu prevučenu barijem tako da doktor može odrediti mjesto suženja ili vidjeti dijelove jednjaka koji se normalno ne stežu. Oba barijeva preparata uzeta zajedno mogu ukazati na nenormalnosti kao što su nabori jednjaka (pri čemu je jednjak djelomično blokiran vezivnim tkivom), Zenkerov divertikul (izbočenje jednjaka), erozije i rane jednjaka, varikse jednjaka (varikozne tj. proširene i izvijugane vene jednjaka) i tumore.

Manometrija je pretraga pri kojoj se cijev sa manometrima uzduž njene površine stavi u jednjak. Upotrebom te sprave (nazvane manometar) doktor može odrediti mogu li stezanja jednjaka normalno protjerati hranu.

Prilikom manometrije može se napraviti ezofagealni pH test (pretraga kojom se mjeri kiselost u jednjaku). Pretraga se radi kako bi se utvrdilo ima li osoba kiseli refluks (povrat želučane kiseline u jednjak). Može se napraviti jedno ili više mjerenja.

U Bernsteinovu testu (perfuzijski test kiselinom u jednjaku), u jednjak se stavi preko nosno-želučane sonde mala količina kiseline. Ta pretraga koja se koristi da se utvrdi je li bol u prsima uzrokovana kiselim nadražajem jednjaka je dobar način otkrivanja upale jednjaka (ezofagitis).

Intubacija je postupak uvlačenja male, savitljive plastične cijevi kroz nos ili usta u želudac ili tanko crijevo. Taj se postupak može koristiti u dijagnostičke ili terapijske svrhe. Premda intubacija u nekih bolesnika može uzročiti začepljenje i mučninu, nije bolna. Veličina cijevi je različita ovisno o svrsi.

Nazogastrična intubacija (prolaz cijevi kroz nos u želudac) se može koristiti da se dobije uzorak želučane tekućine. Doktori tada mogu odrediti sadrži li želudac krv odnosno mogu analizirati sokove želuca na kiselost, enzime i druga svojstva. Uzorci želučane tekućine otrovanih ljudi mogu se analizirati kako bi se identificirao otrov. U nekim slučajevima cijev se ostavlja na mjestu tako da se tokom nekoliko sati može uzeti više uzoraka.

Nazogastrična intubacija se može koristiti i za liječenje nekih bolesti, npr. u želudac se može unijeti hladna voda da se spriječi krvarenje, otrovi se mogu iscrpsti ili neutralizirati aktivnim ugljenom ili se ljudima koji ne mogu gutati može dati tekuća hrana.

Katkada se nazogastrična intubacija koristi za trajno uklanjanje sadržaja želuca. Kraj cijevi se obično pričvrsti na uređaj za isisavanje koji iz želuca uklanja gasove (plin) ili tekućinu. To pomaže olakšanju pritiska kada je probavni sistem blokiran ili i inače ne funkcionira normalno.

Kod nazomezenterične intubacije se kroz nos pa kroz želudac u crijevo provuče duža cijev. Taj se postupak koristi da se dobije uzorak crijevnog sadržaja, trajno uklanjanje tekućine ili osigura hranjenje. Cijev sa malim uređajem na kraju cijevi može se koristiti za izvedbu biopsije (dobivanje uzorka tankog crijeva za pretragu). Tkivo se može analizirati s obzirom na enzimsku aktivnost, ispitivati pod mikroskopom ili procjenjivati na druge načine. Postupak nije bolan, jer želudac i tanko crijevo nemaju osjeta za bol.

ENDOSKOPIJA

Endoskopija je pretraga unutarnjih tkiva uz pomoć cijevi za promatranje (fiberendoskopa).

Kad prođe kroz usta, endoskop se može koristiti za ispitivanje jednjaka (ezofagoskopija), želuca (gastroskopija) i tankog crijeva (gornja gastro-intestinalna endoskopija). Kada prođe kroz anus, endoskop se može koristiti za ispitivanje rektuma i donjeg dijela debelog crijeva (sigmoidoskopija) i čitavog debelog crijeva (kolonoskopija).

Endoskopi se u promjeru kreću od oko 0,5 cm do 1 cm, a po dužini od oko 30,5 cm do 5 puta više. Fiberendoskopski videosistemi omogućuju da endoskopi budu savitljivi a imaju izvor svjetla i sistem za gledanje. Mnogi su endoskopi opskrbljeni i sa malom štipaljkom da se uzme uzorke tkiva i električnom sondom da se razori nenormalno tkivo.

Doktori mogu uz pomoć endoskopa imati dobar uvid u površinu probavnog sistema. Mogu vidjeti područja nadražaja, čireva (rana), upalu i rast nenormalnog tkiva. Obično mogu uzimati i uzorke za ispitivanje. Endoskopi se mogu koristiti i u terapijske svrhe. Kroz mali kanal u endoskopu doktor može provući različite tipove instrumenata. Elektrokauterizacijom se može zatvoriti krvna žila i zaustaviti krvarenje ili ukloniti male novotvorine, a iglom se mogu injicirati lijekovi u varikse jednjaka i zaustaviti njihovo krvarenje.

Prije nego što joj je endoskop prošao kroz usta, osoba obično ne smije nekoliko sati prije uzimati hranu. Hrana u želucu može doktoru omesti pregled, a može se i povratiti tokom postupka. Prije endoskopije rektuma i kolona osoba obično uzima laksative i dobiva klizmu da se potpuno očisti od stolice.

Komplikacije zbog endoskopije su relativno rijetke. Premda endoskopi mogu ozlijediti ili čak probušiti probavni sistem, oni češće uzrokuju samo nadražaj unutarnje površine crijeva i malo krvarenje.

LAPAROSKOPIJA

Laparoskopija je pretraga trbušne šupljine endoskopom.
Laparoskopija se obično radi bolesniku pod općom anestezijom. Nakon što je odgovarajuće područje kože oprano antiseptikom, napravi se mali rez, obično u pupku. Tada se stavi u trbušnu šupljinu endoskop. Doktor može tražiti tumore ili druge nenormalnosti, pregledavati praktički svaki organ u trbušnoj šupljini, uzimati uzorke i čak raditi reparativni hirurški zahvat.
RTG PRETRAGE

Za procjenjivanje probavnih problema često se koristi rendgen. Obični standardni Rtg trbuha ne zahtijeva nikakvu pripremu bolesnika. Rendgenogrami se obično koriste da pokažu začepljenje ili paralizu probavnog sistema ili nenormalne slike zraka u trbušnoj šupljini. Takvi standardni Rtg-i mogu pokazivati i povećanje organa kao što su jetra, bubrezi i slezena.

Ispitivanje barijem često daje više podataka. Nakon što osoba proguta barij, on na Rtg-u izgleda bijel i ocrtava probavni sistem pokazujući obrise i prevlaku jednjaka, želuca i tankog crijeva.

Barij se u nenormalnim područjima nakuplja pokazujući čireve (rane), tumore, erozije i varikse jednjaka. Rendgenogrami se mogu raditi u intervalima da se odredi gdje se barij nalazi. Može se koristiti i fluoroskop za promatranje kretanja barija kroz probavni sistem. Taj se postupak može snimiti na film za kasnije pregledavanje. Promatrajući kako barij prolazi kroz probavni sistem doktori mogu vidjeti kako funkcioniraju jednjak i želudac, odrediti jesu li im stezanja normalna i reći je li negdje u probavnom sistemu došlo do blokade hrane.

Barij se može dati i u klizmi da se prikažu donji dijelovi debelog crijeva. Tada Rtg može pokazati polipe, tumore i druge strukturne nenormalnosti. Taj postupak može uzročiti grčevite bolove stvarajući laganu do umjerenu nelagodnost.

Barij uzet na usta ili primijenjen kao klizma konačno se izlučuje u stolici čineći je bijelom poput krede. Barij se mora nakon ispitivanja brzo ukloniti, jer može uzročiti značajan zatvor stolice. Neki lagani laksativ može ubrzati uklanjanje barija.

PARACENTEZA

Paracenteza je uvođenje igle u trbušnu šupljinu i uklanjanje tekućine.
Normalno trbušna šupljina izvan probavnog sistema sadrži samo malu količinu tekućine. Međutim, u nekim prilikama tekućina se može nakupljati kao što je to pri rupturi (puknuću) želuca ili crijeva, bolesti jetre, u slučaju raka ili rupture (puknuća) slezene. Da dobije uzorak tekućine za analizu ili da ukloni prekomjernu težinu, doktor može koristiti paracentezu.
Prije paracenteze se napravi fizikalni pregled, katkada popraćen ultrazvukom da se potvrdi kako trbušna šupljina sadrži prekomjernu tekućinu. Nakon toga se područje kože, obično je to ispod pupka, opere antiseptičkom otopinom i malom količinom anestetika umrtvi. Doktor zatim probode kožu i mišiće trbušnog zida u području nakupljene tekućine iglom na koju je pričvršćena šprica. Za laboratorijsku pretragu se uzima mala količina, a da bi se ublažilo rastezanje trbušnog zida uzima se i do nekoliko litara.

UZ ABDOMENA (STOMAKA)

Da proizvede slike unutarnjih organa UZ (ultrazvuk) koristi zvučne valove. Može pokazati oblik i veličinu mnogih organa kao što su jetra i gušterača, a može ukazati i na nenormalna područja u njima. UZ može ukazati i na prisutnost tekućine. Međutim, za ispitivanje sluznice probavnog sistema to nije dobra metoda pa se zato ne koristi za traženje tumora ili uzroka krvarenja u želucu, tankom ili debelom crijevu.

UZ je bezbolni postupak bez ikakve opasnosti. Ispitivač (doktor ili tehničar) pritisne malu sondu na bolesnikov trbušni zid i pomicanjem sonde usmjerava zračne valove na različite dijelove trbuha. Slika se zatim prikaže na videoekranu i zabilježi na videomediju.

PREGLED NA OKULTNO (SKRIVENO) KRVARENJE

Krvarenje iz probavnog sistema može biti uzrokovano nečim neznačajnim, kao što je mali nadražaj ili nečim ozbiljnim kao što je rak. Kada je krvarenje jako, osoba može povraćati krv, imati svjetlo crvenu krv u stolici ili crnu, katranastu stolicu (melena). Male količine krvi koje se ne mogu vidjeti ili ne mogu promijeniti izgled stolice mogu se otkriti hemijski, a otkrivanje tih malih količina može biti rani pokazatelj postojanja čira (ulkusa), raka ili drugih nenormalnosti.

Prilikom rektalnog pregleda doktor dobije malu količinu stolice na prstu rukavice. Taj se uzorak stavi na komadić filter papira impregniranog hemikalijom. Nakon što se doda druga hemikalija, boja se uzorka, ako postoji krv, mijenja. Druga je mogućnost da osoba stavi uzorke iz oko tri različite stolice na filtar papir koji se onda pošalje doktoru na ispitivanje u posebnim posudama. Ako se otkrije krv, potrebna su daljnja ispitivanja da se utvrdi uzrok.

Nema komentara:

Objavi komentar

Napomena: komentar može objaviti samo član ovog bloga.